2030 Sanayi ve Teknoloji Strateji Programı

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi Programı yayımlanmıştır. Millî Teknoloji Hamlesi vizyonu doğrultusunda hazırlanan bu belge, sadece sanayi sektörünü değil; eğitimden girişimciliğe, bilimsel araştırmalardan uluslararası iş birliklerine kadar geniş bir yelpazede politika ve stratejileri içermektedir.

Temel olarak beş ana amaç etrafında yapılandırılan strateji; yüksek teknolojili yerli üretimin artırılması, dijital ekonomiye geçişin hızlandırılması, sanayinin yeşil dönüşümünün sağlanması, küresel entegrasyonun güçlendirilmesi ve yapısal dönüşümün gerçekleştirilmesi hedeflerini kapsamaktadır.

Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı (Hamle) kapsamında, ülkemizde yüksek katma degerli üretimin artırılması hedefiyle, orta-yüksek ve yüksek teknoloji ürünlerin yerli girdilerle üretilmesi amaçlamaktadır. Hamle Programı kapsamında tema bazlı çağrılar belirli periyotlarda yapılacak olup Program basvuru ve degerlendirme süreçleri elektronik ortamda hamle.gov.tr üzerinden yürütülmektedir.

Ek olarak, yüksek teknoloji üretimindeki yatırımları desteklemek üzere, HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı başlatılmıştır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülen bu program kapsamında, yarı iletkenler, mobilite, yeşil enerji, ileri imalat, sağlıklı yaşam, dijital teknolojiler, haberleşme ve uzay şeklinde tanımlanan yedi ana sektörde yatırım konuları belirlenmiştir. Program, yatırımcılara, proje bazlı teşvikler, pazar geliştirme desteği, yatırım yeri imkânları, uygun finansman desteği sağlamaktadır. Proje bazlı karar mekanizmaları ile yatırımcıların karşılaştıkları bazı bürokratik engellerin azaltılması amaçlanmaktadır. 2030 yılına kadar yapılacak yüksek teknoloji yatırımlarına toplam 30 milyar dolar teşvik sağlanması öngörülmektedir

Strateji yalnızca üretim odaklı değil; aynı zamanda bilimsel kapasitenin geliştirilmesi, Ar-Ge altyapılarının yaygınlaştırılması ve tersine beyin göçünün teşvik edilmesi gibi hedefleri de kapsamaktadır. TÜBİTAK öncülüğünde oluşturulan araştırma ağları (HEYSEM, CEZERÎ vb.) ve temel bilim yatırımları ile Türkiye’nin dünya ölçeğinde yayın ve inovasyon kapasitesini artırması öngörülmektedir. Girişimcilik kültürünün yaygınlaştırılması, Terminal İstanbul ve GO Girişim Ofisleri gibi merkezler aracılığıyla desteklenecek; girişimci sayısının 100 bine, toplam girişim sermayesi yatırımlarının ise 20 milyar dolara ulaşması hedeflenmektedir.

Dijital ekonomiye geçişte fiber altyapıdan yerli sosyal medya ve navigasyon sistemlerine kadar pek çok alanda teknoloji yatırımları planlanmaktadır. Sanayinin dijital dönüşümünü kolaylaştırmak için robotik sistemler, yapay zekâ çözümleri, siber güvenlik ve bulut bilişim desteklenirken, sanayi robot sayısının sekiz kat artışla 200 bine çıkarılması beklenmektedir. Ayrıca, açık kaynak yazılımlar, IoT altyapısı ve yerli arama motorları gibi unsurlar da stratejinin teknoloji egemenliğini güçlendirme hedefiyle bütünleşmiştir.

Yeşil dönüşüm stratejisi kapsamında yenilenebilir enerji yatırımları, yerli güneş ve rüzgar teknolojileri, nükleer enerji alanında kapasite artışı ve su verimliliği stratejileri hayata geçirilmesi planlanmaktadır. Bu dönüşümün önemli adımlarından biri de Ticaret Bakanlığı tarafından 2024 yılında başlatılan “Responsible® Programı”dır. Bu programla sürdürülebilirlik kriterlerini karşılayan ihracatçı ve imalatçı firmalara “Responsible®” etiketi verilmekte, aynı zamanda bu firmalara danışmanlık desteği sunulmaktadır. Böylece firmaların Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması gibi düzenlemelere daha etkin şekilde uyumu ve yeşil dönüşümde rekabetçiliği hedeflenmektedir.

Küresel entegrasyon kapsamında Türkiye’nin lojistik altyapısının güçlendirilmesi, ve küresel ticaretteki rolünü daha da arttırması adına lojistik merkezi sayısının ve etkinliğinin artırılması, sanayi alanlarının liman ve demir yolu hatlarıyla bağlantılarının güçlendirilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca tarife dışı engelleri bertaraf edebilmek adına ulusal standardizasyon, uygunluk değerlendirme, sertifikasyon ve test laboratuvarı kapasitesinin artırılması doğrultusunda, TSE organizasyon yapısı ve hizmet portföyünün güçlendirimesi amaçlanmaktadır. Yine küresel entegrasyon kapsmaında kritik hammaddelere olan dışa bağımlılığını azaltmak ve sürdürülebilir tedarik zincirleri oluşturmak adına yerli kaynakların etkin kullanımı ve geri dönüşüm teknolojilerinin geliştirilmesi, hedeflenmiştir.  

Yapısal dönüşüm amacı kapsamında yatırım teşvik kararında revizyona gidilmiş, güncel ekonomik koşullara uygun destek enstrümanları tasarlanmıştır. Yeni yatırım teşvik sistemi, “Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi” ve “Sektörel Teşvik Sistemi” olmak üzere iki temel bileşenden oluşmakta olup  “Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi” altında “Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi”, “Yerel Kalkınma Hamlesi” ve “Stratejik Hamle” programları (proje bazlı);  “Sektörel Teşvik Sistemi” altında ise  “Öncelikli Yatırımlar” ve “Hedef Yatırımlar” programları yer almaktadır. Yeni teşvik sistemiyle, kritik teknolojilerde yetkinliğin arttırılması, arz güvenliğinin sağlanması, dışa bağımlılığının azaltılması,  uluslararası rekabet gücünün arttırılması hedeflenmektedir. Ayrıca  illerin karakteristik özelliklerini, kaynaklarını ve iç dinamiklerini dikkate alarak bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılması hedeflenmiştir.

Sonuç olarak, 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi, üretimin bilimsel, çevresel, toplumsal ve teknolojik kapasite ile birlikte büyümesini hedefleyen sadece bir sektörel plan değil, kalkınma vizyonu taşıyan bütüncül bir yol haritasıdır.