Giriş ve Yasal Çerçeve
Bilindiği üzere, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 36'ncı maddesi, Cumhurbaşkanı'na indirim hakkını kısmen veya tamamen kaldırma ve indirim hakkı kısıtlanan mal ve hizmetleri belirleme yetkisi tanımaktadır. Anılan yetkiye istinaden yürürlüğe konulan 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (24/11/2023 tarihli ve 32379 sayılı Resmî Gazete) ile; ithalatta gözetim ve korunma önlemleri ile haksız rekabetin önlenmesine ilişkin mevzuat kapsamında katma değer vergisi matrahına dâhil edilen tutarlar dolayısıyla ödenen katma değer vergisinin indirim hakkı kaldırılmıştır.
Mezkûr Karar'ın uygulanmasına yönelik usul ve esaslar ise 31/01/2026 tarihli ve 33154 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 57 Seri No'lu Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile belirlenmiş; indirim kısıtlamasının hesaplanma yöntemi, muhasebeleştirme biçimi ile bildirim ve tasdik yükümlülükleri düzenleme altına alınmıştır. Bu yazı, söz konusu düzenlemelerin mükellefler nezdindeki yansımalarını özetlemek amacıyla hazırlanmıştır.
İndirim Kısıtlamasının Kapsamı
İndirim yasağı; aşağıda sayılan uygulamalar nedeniyle katma değer vergisi matrahında meydana gelen artış tutarları ile bunlara bağlı her türlü vergi, resim, harç ve paylar dolayısıyla yüklenilen katma değer vergisini kapsamaktadır:
- İthalatta gözetim uygulaması — gözetim tebliğlerinde belirlenen referans fiyat ile eşyanın gerçek kıymeti arasındaki ve gümrük beyannamesinin "yurt dışı gider" hanesinde beyan edilen fark ile bu fark üzerinden hesaplanan gümrük vergisi/ilave gümrük vergisine isabet eden KDV.
- Korunma önlemleri — İthalatta Korunma Önlemleri mevzuatı kapsamında uygulanan ek gümrük vergisi ve ek mali yükümlülükler ile bunlara isabet eden KDV.
- Haksız rekabetin önlenmesi — dampinge karşı vergi ile telafi edici (sübvansiyona karşı) vergiler ve bunlara isabet eden KDV.
Buna mukabil, eşyanın gerçek kıymeti ile bu kıymet üzerinden hesaplanan olağan gümrük vergisi ve ilave gümrük vergisi gibi unsurlara isabet eden katma değer vergisinin indirim konusu yapılmasına devam olunacaktır. Kısıtlama, münhasıran yukarıda sayılan farklara ve yükümlülüklere isabet eden katma değer vergisi ile sınırlıdır.
İndirimi Kabul Edilmeyen KDV'nin Muhasebeleştirilmesi ve Beyanı
İndirimi kabul edilmeyen katma değer vergisinin defter kayıtları ve beyannamede usulüne uygun olarak izlenmesi, müteakip dönemlerde gündeme gelebilecek tarhiyat riskinin bertaraf edilmesi bakımından önem arz etmektedir:
- İndirimi kabul edilmeyen tutar, 191 – İndirilecek KDV hesabına intikal ettirilmez; eşyanın durumuna göre maliyet (150/153) veya gider (770/760) hesaplarında izlenir.
- Söz konusu tutar kanunen kabul edilmeyen gider niteliğinde değildir; gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınabilir.
- 1 No'lu Katma Değer Vergisi Beyannamesinin ithalde ödenen KDV'ye ilişkin satırına yalnızca indirilebilir kısım yazılır.
Gümrük beyannamesinde 40 kodu altında gösterilen toplam katma değer vergisi, hem indirilebilir hem de indirilemeyecek kısmı birlikte ihtiva eder. Bu nedenle beyannamede yer alan toplam KDV tutarı ile 1 No'lu KDV Beyannamesinin ithalde ödenen KDV satırına yazılacak tutar aynı değildir. Ayrıştırma yapılmaksızın toplam tutarın bu satıra intikal ettirilmesi, İdarenin elektronik mutabakat kontrolünde uyarıya ve cezalı tarhiyata yol açabilecektir.
Gümrük Beyannamesinde KDV İndirimini Etkileyen Vergi Kodları
Uygulamada doğru ayrıştırmanın yapılabilmesi için, gümrük beyannamesinde (BİLGE sistemi) yer alan vergi kodlarının indirim hakkı bakımından sınıflandırılması büyük kolaylık sağlamaktadır. Aşağıdaki kodlar üzerinden hesaplanan katma değer vergisi, kural olarak indirim konusu yapılamaz:
| Vergi Kodu | Vergi / Yükümlülük Türü | KDV İndirimi |
|---|---|---|
| 20 | Dampinge Karşı Vergi | İndirilemez |
| 21 | Sübvansiyona Karşı (Telafi Edici) Vergi | İndirilemez |
| 33 | Antidamping KDV | İndirilemez |
| 34 | Ek Mali Yükümlülük (adet bazlı) | İndirilemez |
| 38 | Ek Mali Yükümlülük KDV | İndirilemez |
| 39 | Ek Mali Yükümlülük (ad valorem) | İndirilemez |
| 61 | Telafi Edici Vergi (dahilde işleme rejimi) | İndirilemez |
| — | Gözetim Farkı (yurt dışı gider hanesi) | İndirilemez |
Aşağıdaki kodlar üzerinden hesaplanan katma değer vergisi ise, kısıtlamaya tabi olmaksızın indirim konusu yapılabilir:
| Vergi Kodu | Vergi / Yükümlülük Türü | KDV İndirimi |
|---|---|---|
| 10 | Gümrük Vergisi (GV) | Kısmî * |
| 40 | Katma Değer Vergisi (KDV) | İndirilebilir * |
| 59 | İlave Gümrük Vergisi (İGV) | Kısmî * |
| 50/51/52/93 | Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) | İndirilebilir |
| 70 | Toplu Konut Fonu | İndirilebilir |
Özellikle ilave gümrük vergisine isabet eden KDV bakımından ikili bir ayrım yapılması gerekir. Eşyanın gerçek kıymeti (gerçek CIF bedeli) üzerinden hesaplanan ilave gümrük vergisine isabet eden KDV indirim konusu yapılabilir; buna karşılık gözetim farkı (referans fiyat ile gerçek kıymet arasındaki ve "yurt dışı gider" olarak beyan edilen tutar) üzerinden hesaplanan ilave gümrük vergisine isabet eden KDV indirilemez ve maliyet veya gider olarak dikkate alınır. Aynı ayrım gümrük vergisi (GV) bakımından da geçerlidir. Gözetim uygulamasının bulunmadığı, gerçek kıymet ile gümrük kıymetinin örtüştüğü ithalatlarda ise ilave gümrük vergisine isabet eden KDV'nin tamamı indirilebilir.
Sayısal Örnek
Aşağıdaki tablo, 57 Seri No'lu Tebliğ'in III/C-2.6.1 bölümünde yer alan örneği özetlemektedir (gerçek kıymet 4.000.000 TL, gözetim bedeli 10.000.000 TL; GV %10, İGV %15, KDV %20 varsayımıyla). Her vergi kalemi, gerçek kıymete ve gözetim farkına isabet eden kısımlar olarak ikiye ayrılmaktadır:
| Kalem | Gerçek kıymet indirilebilir | Gözetim farkı indirilemez | Toplam |
|---|---|---|---|
| İthalat bedeli | 4.000.000 | 6.000.000 | 10.000.000 |
| Gümrük vergisi (%10) | 400.000 | 600.000 | 1.000.000 |
| İlave gümrük vergisi (%15) | 600.000 | 900.000 | 1.500.000 |
| KDV matrahı | 5.000.000 | 7.500.000 | 12.500.000 |
| Hesaplanan KDV (%20) | 1.000.000 | 1.500.000 | 2.500.000 |
| Sonuç / kayıt | 191 – indirilir | maliyet / gider | — |
Görüldüğü üzere ilave gümrük vergisine isabet eden KDV'nin gerçek kıymete düşen 600.000 TL'lik kısmı indirilebilirken, gözetim farkına düşen 900.000 TL'lik kısmı indirilememekte; gümrükte ödenen toplam 2.500.000 TL KDV'nin yalnızca 1.000.000 TL'si indirim konusu yapılabilmektedir. (Tüm tutarlar TL'dir.)
Bildirim ve Tasdik (Tevsik) Yükümlülüğü
57 Seri No'lu Tebliğ (KDV Genel Uygulama Tebliği Bölüm III/C-2.6.2), indirim kısıtlamasının doğru uygulanıp uygulanmadığının denetimini teminen mükelleflere dönemsel bir tevsik yükümlülüğü getirmiştir. Yükümlülük, takvim yılının altışar aylık dönemleri itibarıyla doğmakta olup; eşik haddi 46 Sıra No'lu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği esas alınarak belirlenmektedir:
- İthalat bedeli 2.600.000 TL'yi (2026 yılı haddi) aşmayan mükellefler, indirim kısıtlamasının mevzuata uygun uygulandığına dair bağlı bulundukları vergi dairesine yazılı bildirimde bulunur.
- İthalat bedeli 2.600.000 TL'yi aşan mükellefler bakımından durum, Özel Amaçlı Yeminli Mali Müşavir Raporu ile tevsik edilir. Rapor üç nüsha olarak tanzim edilerek bağlı olunan vergi dairesine ibraz olunur.
- İlgili yıl için süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesi bulunan ve tam tasdik raporunda bu kapsamdaki ithalatlara ilişkin açıklamaya yer verilen mükelleflerden ayrıca özel amaçlı rapor aranmaz.
İbraz süresi; birinci dönem (Ocak–Haziran) için ilgili dönemi izleyen Temmuz ayının sonu; ikinci dönem (Temmuz–Aralık) için ise izleyen Ocak ayının sonudur. Bu yükümlülüklerin dayanağını 3568 sayılı Kanun ile 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri oluşturmaktadır.
Yürürlük ve Geçmişe Yönelik Yükümlülükler
İndirim kısıtlaması, dayanağı olan Cumhurbaşkanı Kararı'nın yürürlüğe girdiği 24/11/2023 tarihinden itibaren hüküm ifade etmektedir. Bu itibarla, anılan tarihten bu yana gerçekleştirilen ve kapsama giren ithalat işlemlerinde, indirimi kabul edilmeyen katma değer vergisinin sehven indirim konusu yapılmış olması hâlinde düzeltme beyannamesi verilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, ikmalen veya re'sen tarhiyat ile birlikte vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi tahakkuk ettirilebilecektir. Bu kapsamda, geçmiş dönem kayıtlarının ivedilikle gözden geçirilmesi tavsiye olunur.
Müeyyideler
- İndirimi yasak olan katma değer vergisinin indirim konusu yapılması hâlinde, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi uygulanır.
- Bildirim veya raporun süresinde ibraz edilmemesi hâlinde, Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 355'inci maddesi uyarınca özel usulsüzlük cezası tatbik edilir.
- Düzenlenen raporun içerik itibarıyla yetersiz bulunması hâlinde rapor geçersiz sayılabilecek olup, 3568 sayılı Kanun çerçevesinde meslek mensubunun müteselsil sorumluluğu gündeme gelebilecektir.
ConsultSight Olarak Desteğimiz
İthalat işlemlerinizin işbu düzenleme kapsamında değerlendirilmesi, indirilebilir ve indirilemeyecek KDV'nin mevzuata uygun ayrıştırılması, kayıt ve beyanların düzenlenmesi, tevsik yükümlülüklerinin (bildirim veya özel amaçlı rapor süreçlerinin ilgili meslek mensuplarıyla koordinasyonu dahil) yerine getirilmesi ve geçmiş dönem ithalatlarınızın gözden geçirilmesi hususlarında ekibimiz gerekli desteği sağlamaktadır.
