Gümrük İşlemlerinde Sonradan Kontrolün Önemi

Sanılanın aksine eşyaların vergilerini ödeyip eşyalarımızı gümrük idarelerinden teslim aldıktan sonra da Gümrük işlemlerindeki sorumluluklarımız devam etmektedir. Buna Gümrük Kanunu’nun 73/1. maddesi cevaz vermektedir. Sonradan kontrol, Gümrük Müsteşarlığı merkez denetim elemanları veya Ticaret Bakanlığı müfettişleri tarafından gerçekleştirilir.

Sonradan Kontrol Nedir?

Sonradan kontrol süreci, Gümrük Kanunu’nun anılan maddesi ve Sonradan Kontrol ve Riskli İşlemlerin Kontrolü Yönetmeliği üzerine bina edilmiştir. Amaç, eşya tesliminden sonra beyanlarda yer alan bilgilerin doğruluğunu kontrol etmek ve gerekli yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini tespit etmektir.

Bu doğrultuda, İlgili ticari işlemlere ilişkin ticari belgelerin, verilerin ve eşyanın kontrol edilmesi şeklinde olabilmektedir. Kontroller gerektiğinde online sistemler üzerinden yapılması yeterli olsa da gerekirse firma iş yerinde/deposunda doğrudan yapılabilmekte hatta dolaylı olarak ticari yönden ilgili diğer kişilere ait yerlerde de yapılabilmektedir. Mümkün olduğu takdirde eşya muayene de edilebilir.

Sonradan kontrol, sadece gümrük vergilerinin hesaplanması için yapılan bir denetim değildir. Bu denetimler, risk analizi kriterlerine göre firmanın menşe işlemleri, izinler, muhasebe kayıtları, üretim süreçleri ve ticari belgeler gibi pek çok alanı kapsar. Yani, kontrol süreci; firmanın gümrük mevzuatına uygun hareket edip etmediğini belirlemek için geniş bir perspektiften ele alınır. Kontroller, planlı (önceden belirlenmiş kontrol planı dahilinde) ya da plan dışı (belirli risk unsurları nedeniyle ani yapılan) şekilde gerçekleştirilebilir.

Hazırlanması İstenen Belgeler ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Denetim sürecinin hızlı ve verimli ilerlemesi için, firmaların önceden belirli belgeleri hazırlamaları istenir. İthalat ve ihracat işlemlerine ilişkin dosyalar, ticari sözleşmeler, muhasebe kayıtları, SGK bildirimi, KDV beyannameleri gibi belgeler denetime hazır halde sunulmalıdır. Ayrıca, dış ticaret işlemlerinde kullanılan tüm uluslararası belgeler (konşimento, menşe şahadetnamesi, TSE uygunluk belgesi vb.) eksiksiz muhafaza edilmelidir.

Denetim sırasında ortaya çıkabilecek hata veya eksikliklerin telafisi güç sonuçlar doğurabileceğinden, firmaların bu hususlara büyük özen göstermesi gerekmektedir. Tespit edilen eksiklikler, ilerleyen dönemlerde vergi artışlarına, idari para cezalarına veya diğer yaptırımlara yol açabilir. Bu nedenle, tüm sürecin dikkatli bir şekilde takip edilmesi çok önemlidir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Denetim sonrasında, merkez denetim elemanları kontrol sonuçlarını değerlendirir Nihai görüşme sonucunda hazırlanan rapor, varsa vergi veya ceza taleplerini içerir. Rapor, ilgili makamlarca onaylandıktan sonra, firmaya resmi olarak bildirilir.

Uluslararası ticaret yapan firmaların, gümrük ve dış ticaret departmanlarında mevzuata hakim, deneyimli personel istihdam etmeleri büyük önem arz etmekle birlikte, yapılan ithalat yada ihracat işlemlerinin belirli tarih aralıklarıyla sonradan kontrollerinin yapılması, tüm dış ticaret belgelerin eksiksiz arşivlenmesi, süreçlerin sürekli gözden geçirilmesi, olası ceza ve yaptırımlardan kaçınmanın bir yoludur. Diğer yaklaşım ise tüm süreç öncesi Sonradan kontrol denetimlerini hizmet alımı yolu ile gerçekleştirmek  ve bakanlığın yapmış/yapacak olduğu denetimleri için düşük derecede risk barındırmaktır.