DİR'de Ayniyet Tespiti ve Ekspertiz Raporu

Ayniyet tespiti, dahilde işleme rejimi kapsamında geçici ithal edilen eşyanın, ihraç edilen işlem görmüş ürünün bünyesinde gerçekten kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesidir. Ekspertiz raporu ise bu tespitin ya da girdi-çıktı oranlarının (birim kullanım, fire, ikincil ürün) yetkili eksperlerce belgelenmesidir. Belgede ayniyet veya ekspertiz özel şartı varsa, bunu yerine getirmek firmanın sorumluluğundadır.

Ayniyet Tespiti Neden Yapılır?

Rejimin mantığı, vergisiz ithal edilen girdinin ihraç ürününe dönüşmesidir. İthal eşyanın iç piyasaya kayması ya da yerine başka eşya kullanılması riskine karşı gümrük idaresi, belge veya iznin özel şartlar bölümüne bir ayniyet yöntemi yazar. Şart yerine getirilemezse ithalatta alınmayan vergiler tahsil edilir; süresinde ihraç edilmeyen eşya için Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi uygulanır.

Ayniyet Yöntemleri ve Kodlar

Ayniyet yöntemi belgede kodla gösterilir. Uygulamada öne çıkan ayrım şudur:

• Ekspertiz raporu şartı (Kod-5): Dahilde işleme izninde ayniyet yöntemi olarak Kod-5 belirlenmişse ekspertiz raporu aranır.
• DR2 tespit raporu: Yetkilendirilmiş gümrük müşavirlerince düzenlenir; izinde belirlenen ayniyet şartının teknik, bilimsel veya idareden kaynaklanan nedenlerle başka yolla kanıtlanamadığı durumlarda kullanılan alternatif yöntemdir.

Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün 08.05.2026 tarihli yazısı bu ikisinin birbirinin yerine geçmediğini netleştirmiştir: Kod-5 kapsamında ekspertiz raporu yerine DR2 raporu sunulamaz.

Kimler Ayniyet Tespitinden Muaf?

Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası sahipleri ile Onaylanmış Kişi Statü Belgesi sahiplerinden mevzuattaki koşulları taşıyanlar ayniyet tespiti uygulamasından istisnadır. Bu, YYS ve OKSB statülerinin DİİB kullanan firmalar için en somut kolaylıklarından biridir.

Ekspertiz Raporu Ne Zaman Gerekir?

• Belgede ekspertiz özel şartı varsa: Rapor belge süresi içinde alınmalıdır.
• Oranlar kapasite raporundan net çıkmıyorsa: Birim kullanım, fire ve ikincil ürün oranlarında kural olarak kapasite raporundaki oranlar esas alınır. Oranlar net tespit edilemiyor ya da tereddüt varsa, belge süresi içinde alınacak ekspertiz raporuyla doğrulanmak kaydıyla firma beyanı kabul edilebilir.
• Genelgedeki sınırın üzerinde oran talep ediliyorsa: Örneğin tekstilde azami birim kullanım oranından yüksek oran için belge süresi içinde düzenlenmiş ekspertiz raporu dikkate alınır.

Kimya, toprak ve sağlık endüstrilerinde, aynı üretim süreci için kapasite raporunun geçerlilik süresi içinde alınmış ekspertiz raporları, kapasite raporunun süresi sonuna kadar kullanılabilir.

Gerçekleşen Oran Belgedekinden Farklıysa

Belgenin düzenlenmiş olması firmanın sorumluluğunu kaldırmaz. Gerçekleşen fire belgedekinden düşükse kapatmada gerçekleşen oran esas alınır; bu durumda fazla ithal edilmiş girdi ya da fazla üretilmiş ürün ortaya çıkar ve bunlar için serbest dolaşıma giriş hükümleri uygulanır. İkincil işlem görmüş ürünler de belgeye eklenmeli ve taahhüt kapatılmadan önce ihraç edilmeli, imha edilmeli, gümrüğe terk edilmeli ya da vergileri ödenerek serbest dolaşıma sokulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ayniyet tespiti nedir?

Dahilde işleme kapsamında ithal edilen eşyanın, ihraç edilen ürünün bünyesinde kullanıldığının tespit edilmesidir.

Ekspertiz raporu yerine DR2 raporu verilebilir mi?

Hayır. Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün 08.05.2026 tarihli yazısına göre, ayniyet yöntemi Kod-5 olan izinlerde ekspertiz raporu yerine DR2 raporu sunulamaz.

YYS sahibi firma ayniyet tespiti yaptırır mı?

Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası sahipleri ayniyet tespiti uygulamasından istisnadır.

Ekspertiz raporunu kim düzenler?

Rapor, firmanın bağlı olduğu ticaret ve/veya sanayi odasının görevlendirdiği eksperlerce, üretim yerinde yapılan incelemeye dayanılarak düzenlenir.

Belgenizin özel şartlarının ve randıman oranlarının doğru kurulması için Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) danışmanlığımızdan yararlanabilirsiniz.

Dahilde İşleme Rehberleri

• Teminat ve indirimli teminat
• Döviz kullanım oranı
• Ek süre ve mücbir sebep
• Telafi edici vergi (TEV)
• Dahilde işleme izni (DİİZ)
• Sektör genelgeleri (2025/1, 2025/2)
• Taahhüt kapatma
• Dahilde işleme rejimi (DİR) nedir?

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün 08.05.2026 tarihli "Ayniyet Tespit İşlemleri-Ekspertiz Raporu" yazısı; DİR Bilgilendirme Broşürü; İhracat: 2025/1 ve 2025/2 sayılı Genelgeler. Son güncelleme: Kasım 2026