Döviz Kullanım Oranı Nedir? DİİB'de Nasıl Hesaplanır?

Döviz kullanım oranı, bir Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında yapılan ithalatın CIF değerinin, aynı belge kapsamındaki ihracatın FOB değerine oranıdır. Belgeyle yaratılan katma değerin ölçüsüdür: Oran ne kadar düşükse, ithal girdiye göre o kadar fazla ihracat geliri elde edilmiş demektir. Ticaret Bakanlığı her sektör için bir azami döviz kullanım oranı belirler; belge bu oranı aşamaz.

Döviz Kullanım Oranı Nasıl Hesaplanır?

Döviz kullanım oranı = (Toplam ithalat CIF değeri ÷ Toplam ihracat FOB değeri) × 100

Örnek: Belge kapsamında 600.000 $ ithalat yapılmış ve 1.000.000 $ ihracat gerçekleşmişse oran %60'tır. Sektörün azami oranı %75 ise belge sınırın içindedir; %50 ise aşılmıştır.

Oran iki aşamada kontrol edilir: belge düzenlenirken (taahhüt edilen değerler üzerinden) ve taahhüt kapatılırken (gerçekleşen değerler üzerinden). Kapatmada oranın aşılması, belgenin müeyyideli kapatılmasına yol açar.

Sektörlere Göre Azami Döviz Kullanım Oranları

Oranlar sektör genelgelerinde yer alır. Kimya, Toprak ve Sağlık Endüstrileri Ürünlerine İlişkin DİR Genelgesi'nde (İhracat: 2025/2) belirlenen oranlar:

Tekstil, konfeksiyon ve deri ürünleri için oranlar 2025/1 sayılı Genelge'de; makine, otomotiv, elektrik-elektronik, maden-metal-orman ve tarım ürünleri için kendi sektör genelgelerinde belirlenmiştir. Belgenin hangi sektöre girdiğine başvuru aşamasında Bakanlık karar verir.

Dikkat Edilmesi Gereken Kurallar

• Aynı belgede farklı oranlar: Farklı azami oranlara tabi işleme faaliyetleri aynı DİİB'de yürütülebilir; ancak taahhüt kapatılırken düşük olan oran esas alınır.
• Yurt içi alımlar: Belge kapsamındaki yurt içi alımlarda döviz kullanım oranı aranmaz.
• Bedelsiz ithalat: Belge süresi sona erdikten sonra geri gelen işlem görmüş ürün için düzenlenen yeni belgede oran aranmaz.
• Kur ve fiyat değişimleri: İhracat fiyatı düşer ya da girdi fiyatı artarsa oran belge süresince bozulabilir; bu yüzden dönem içinde izlenmeli, gerekirse belge revize edilmelidir.

Oran Aşılırsa Ne Olur?

Kapatma aşamasında azami oranın aşıldığı tespit edilirse, aşan kısma isabet eden ithalat için alınmayan vergiler tahsil edilir ve Gümrük Kanunu'nun 238. maddesine göre para cezası uygulanır. Riskin erken görülmesi hâlinde ihracat değerini artırmak, ithalatı azaltmak ya da belgeyi revize etmek mümkündür.

Kendi rakamlarınızla hesap yapmak için DİİB hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Döviz kullanım oranı neye göre hesaplanır?

Belge kapsamındaki ithalatın CIF değerinin, ihracatın FOB değerine bölünüp 100 ile çarpılmasıyla hesaplanır.

Azami döviz kullanım oranı kaçtır?

Sektöre göre değişir. Örneğin 2025/2 sayılı Genelge'ye göre kimyasal ürünlerde %80, kauçuk ve plastikte %75, eczacılık ve seramikte %60, petrol ürünlerinde %45'tir.

Yurt içi alımlar orana dahil mi?

Hayır. Oran yalnızca ithalat üzerinden hesaplanır; belge kapsamındaki yurt içi alımlarda döviz kullanım oranı aranmaz.

Belgenizin döviz kullanım oranını dönem içinde izlemek ve kapatma riskini azaltmak için Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) danışmanlığımızdan yararlanabilirsiniz.

Dahilde İşleme Rehberleri

• Teminat ve indirimli teminat
• Ek süre ve mücbir sebep
• Telafi edici vergi (TEV)
• Ayniyet tespiti ve ekspertiz raporu
• Dahilde işleme izni (DİİZ)
• Sektör genelgeleri (2025/1, 2025/2)
• Taahhüt kapatma
• Dahilde işleme rejimi (DİR) nedir?

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü, Kimya, Toprak ve Sağlık Endüstrileri Ürünlerine İlişkin DİR Genelgesi (İhracat: 2025/2); Tekstil, Konfeksiyon, Deri ve Deri Ürünlerine İlişkin DİR Genelgesi (İhracat: 2025/1). Son güncelleme: Kasım 2026